Deze zomer opent Queer Amsterdam, de roze stad. Een grote tentoonstelling over de veelbewogen en bijzondere geschiedenis van de Amsterdamse lhbtqia+ gemeenschap. Een cultuurhistorisch en emancipatoir verhaal over liefde, moed, strijd en vrijheid, verteld op een plek die ooit het toneel was van kerkelijke leer en uitsluiting.

De Nieuwe Kerk maakt de tentoonstelling samen met de lhbtqia+ gemeenschap omdat het 25 jaar geleden is dat het burgerlijk huwelijk werd opengesteld voor koppels van hetzelfde geslacht. 'Amsterdam was wereldwijd koploper. Ook vieren we dat Pride Amsterdam 30 jaar bestaat en COC 80 jaar geleden werd opgericht. Tegelijkertijd laat de tentoonstelling zien dat verworven vrijheden altijd kwetsbaar zijn.' 

Beeld bovenin: Hans Peters, Demonstratie homoseksuelen in Amsterdam tegenheksenjacht homo's in VS (1977) © Fotocollectie Anefo, Nationaal Archief.

Johan Coenraad Braakensiek, Hartjesdag (1926) © Collectie Amsterdam Museum.

Amsterdam staat al decennialang bekend als de stad waar mensen hun liefde en identiteit openlijk kunnen beleven, maar Queer Amsterdam laat ook zien dat die vrijheid nooit vanzelfsprekend is (geweest). Aan de hand van belangrijke momenten, van de oprichting van het COC in 1946 en de onthulling van het Homomonument in 1987 tot de eerste Canal Parade in 1996, de Gay Games in 1998 en de openstelling van het huwelijk in 2001, wordt zichtbaar hoe rechten zijn bevochten en gevierd. 

Een geschiedenis die actueler is dan ooit. Wereldwijd waait er een gure wind richting de regenbooggemeenschap. Ook in Amsterdam staan acceptatie en veiligheid onder druk. Queer Amsterdam is daarom niet alleen een viering van verworvenheden, maar ook een duidelijke oproep tot blijvende inzet voor vrijheid, gelijkwaardigheid en respect.

Van verborgen liefde naar verbondenheid

De Amsterdamse queergeschiedenis is op veel manieren met De Nieuwe Kerk verbonden. Kerkelijke leer en vrijheid van partnerkeuze waren door de eeuwen heen niet zelden elkaars tegenpolen. Toch was juist dit kerkgebouw het toneel van een bijzondere gebeurtenis, toen Hilletje Jans en Willem Adriaens in 1632 met elkaar trouwden, terwijl Hilletje niet op de hoogte was van Willems ware identiteit. Namelijk die van Barbara Adriaens. Als even later het geheim uit komt, wordt het huwelijk ontbonden. Willem wordt verbannen uit de hoofdstad. Met juist deze huwelijksscène opent De Nieuwe Kerk de tentoonstelling die is opgezet als een reis door de tijd.

Naast de chronologische verhaallijn zijn er thematische verdiepingen die specifieke aspecten van queer leven belichten. Het thema ‘verborgen liefde en hartstocht’ laat zien hoe mensen eeuwenlang relaties en intimiteit vormgaven in het geheim, van historische ‘kruysplaatsen’ (waar het woord cruisen vandaan komt) tot innige vriendschappen en geheime codes om beschikbaarheid en interesse duidelijk te maken.

Sjoerd Holsbergen, Portret Bet van Beeren, voor café 't Mandje (1961) © Collectie Stadsarchief Amsterdam.

Eind 19de en begin 20ste eeuw stapt de gemeenschap ‘uit de schaduw’ en ontstaat er met de oprichting van het COC voorzichtig een basis voor een collectief bestaan. Het thema ‘strijd voor gelijkwaardigheid’ laat zien dat emancipatie niet vanzelf komt, maar het resultaat is van strijd. In ‘een verloren generatie’ staat de aidsepidemie centraal, met verhalen over verlies, angst, solidariteit en collectieve zorg. Andere thema’s belichten onder meer de reputatie van Amsterdam als Gay Capital van de wereld, het iconische uitgaansleven met al haar vrijplaatsen, ervaringen en verhalen van transgender pioniers en intersekse personen.

Het slot van de tentoonstelling brengt het verleden, heden en de toekomst samen in een symbolisch moment van verbondenheid en inclusie. De tentoonstelling toont kunst, objecten, verhalen en archiefmateriaal, om zowel de bekende als minder bekende geschiedenis van de gemeenschap zichtbaar te maken.

De tentoonstelling is zowel een terugblik als een eerbetoon aan generaties die zich hebben ingezet voor gelijkheid en de vrijheid om te zijn wie je bent. Het motto luidt: a quest for love & freedom, relevant to all.  

Queer Amsterdam, de roze stad is te zien vanaf 9 juli t/m 4 april 2027 in De Nieuwe Kerk.

*

Blijf op de hoogte: