Auteur Ali Smith ontvangt dit jaar de Belle van Zuylenring, de internationale ereprijs voor een schrijversoeuvre met een grote maatschappelijke betrokkenheid.

Uit het ILFU rapport van de toekenningscommissie: 'Hoe bevreemdend, surrealistisch, duister of dystopisch haar verhalen en romans ook kunnen zijn, ze zijn altijd uitnodigend want dagen de lezer uit om zich vragen te stellen. Smiths engagement toont zich niet alleen; het vraagt om inspraak en verbinding.'

Op dezelfde dag, 26 september, spreekt Ali Smith ook de bijbehorende Belle van Zuylenlezing uit. De lezing en onderscheiding zijn genoemd naar de internationaal bekende Utrechtse schrijfster. Belle van Zuylen kwam uit een adelijk milieu in de 18e eeuw. Ze was slim, rebels en maatschappijkritisch. Ze wilde niet trouwen, wat zeer ongebruikelijk was; een bekende quote van haar is: 'Ik heb geen talent voor ondergeschiktheid'. Ze vond dat vrouwen zich moesten kunnen ontwikkelen en dat iedereen, van welke afkomst dan ook, in vrijheid moest kunnen leven. De lezing werd eerder gegeven door onder andere Jeanette Winterson en Margaret Atwood.

ILFU (International Literature Festival Utrecht) is een jaarlijks festival én een dagelijks online platform voor literatuur, het festival dit jaar is van 19 september tot en met 3 oktober 2026 en heeft als motto 'Write Field / Write Fire', geïnspireerd door Audre Lorde. Meer info en het hele programma vind je hier. 

Wie is Ali Smith?

Haar schrijfcarrière begon in 1995 met de verhalenbundel Free Love and Other Stories, waarmee ze meteen de Saltire First Book of the Year Award won. Er volgden meer korte verhalen, en toneelstukken en romans. En ook meer prijzen. Ze gaf les aan de universiteit en deed (en doet) journalistiek werk.

Vooral bekend is het Seizoenskwartet: Herfst, Winter, Lente en Zomer (2016–2020), vier romans, geschreven in de tijd van van Brexit en Covid. In 2009 leverde Ali Smith een bijdrage aan Savannah's Silver Stories, een verhalen- en gedichtenbundel, uitgegeven door Savannah Bay en Stichting De Luister.

Ali Smith (1962) groeide op in Schotland, in een arbeidersgezin in een sociale huurwoning. Ze studeerde Engelse taal en literatuur aan de Universiteit van Aberdeen en begon een PhD in Cambridge, die ze echter niet afmaakte. Ze ontmoette daar wel een andere student, Sarah Wood, die haar partner werd en met wie ze nog steeds samenwoont. Sarah Wood werd filmmaker.

Ali Smith is een van de belangrijkste hedendaagse literaire stemmen van het Verenigd Koninkrijk en wordt gewaardeerd om haar sociale betrokkenheid. Ze staat bekend om haar vernieuwende fictie waarin ze vaak hedendaagse politieke en maatschappelijke thema's aansnijdt. Kunst, gender en identiteit komen regelmatig terug. Ze houdt van woordgrapjes en spelen met vorm en tijd. Vrouw-vrouw relaties zijn vaak aanwezig in haar verhalen. 

Ze heeft in een interview laten weten dat ze geinspireerd wordt door Muriel Spark en Toni Morrison en sommigen herkennen invloeden van Virginia Woolf.

Op 26 september is ze dus in Nederland om de Belle van Zuylenring in ontvangst te nemen. 'Verbeelding en actualiteit gaan bij haar hand in hand en dat levert een gelaagd en geëngageerd oeuvre van inmiddels veertien romans en vijf verhalenbundels op,' lezen we op de website van ILFU. We lichten wat van haar werk uit:

De Eerste Persoon - 2008 Uitgegeven door Atlas Contact [in het Nederlands alleen tweedehands verkrijgbaar, ISBN 9789045800677] The First Person and Other Stories [link]

Er zijn maar weinig woorden nodig om een volledig verhaal te vertellen. Kleine gebeurtenissen - een kind dat verlaten lijkt in de supermarkt, een pakje dat verkeerd bezorgd wordt - hebben grote gevolgen. Ali Smith schrijft met humor en verve over verlangens, liefde, angst en andere menselijke eigenschappen. De Eerste Persoon bevat twaalf meesterwerkjes in klein formaat; voor in de trein, voor het slapengaan, voor ieder moment dat iemand aangenaam verrast wil worden.

Meisje ontmoet jongen - 2008 (Girl Meets Boy  -2007)  Uitgeverij Orlando, ISBN: 97890 83335803

Het is het oudste verhaal van de wereld. Maar wat gebeurt er als een oud verhaal onder compleet nieuwe omstandigheden verteld wordt? Anthea wordt verliefd op haar schoolvriendin Robin, tot ontsteltenis van haar zus Imogen, die het moeilijk te accepteren vindt dat haar zus lesbisch is. Imogen heeft zo haar eigen problemen en als ze in een positie wordt gebracht die haar doet twijfelen aan haar eigen normen en waarden krijgt ze meer begrip voor de genderrollen…

Ali Smiths hervertelling van een van de metamorfosen van Ovidius is een verhaal over vloeibaarheid, over meisjes en jongens, meisjes en meisjes, liefde en verandering. Meisje ontmoet jongen is grappig en verfrissend, poëtisch en politiek: een mythe over metamorfosen, zich afspelend in moderne tijden. 

Het een als het ander (How to Be Both) 2015 Atlas contact ISBN 978 9025 444 853

Winnaar Goldsmiths Prize, Baileys Women's Prize en Costa Novel Award, plus de Booker-shortlist. Bijzonder: het boek bestaat in twee versies met een andere leesvolgorde van de twee verhaallijnen.

In 'Het een als het ander' vertelt Ali Smith twee levensverhalen: dat van het Engelse tienermeisje George anno 2013 en van Renaissanceschilder Francesco anno 1460. George, die onlangs haar moeder heeft verloren, raakt gefascineerd door het werk van Francesco, terwijl de schilder het rouwende meisje vanuit een andere dimensie observeert. Beide levensverhalen raken op onverwachte manieren met elkaar verstrengeld.

Herfst (Autumn 2016) genomineerd voor de Man Booker Prize, Nederlandse uitgever: 2018 Uitgeverij Prometheus ISBN 9789044636604  

De 101-jarige Daniel Gluck en de 32-jarige Elisabeth hebben een bijzondere vriendschap. Elisabeth leerde Daniel kennen toen ze acht was. Hij was haar buurman, en deze belezen, enthousiaste kunstverzamelaar nam haar mee in zijn wereld van kunst en literatuur. Als Elisabeth naast een slapende Daniel in het verzorgingshuis zit, dringt de betekenis van de gesprekken die ze als kind met hem had tot haar door. Van hem leerde ze wat het leven waardevol maakt, en hij voedde ook haar belangstelling voor kunst, met name voor de popartkunstenares Pauline Boty over wie ze haar afstudeerscriptie heeft geschreven.
Daarnaast kijken we mee met de surreële ijldromen van Daniel, waarin tijd, ruimte, taal en natuur door elkaar heen spelen. De meest hilarische pagina's zijn gewijd aan Elisabeths benadering van alledaagse beslommeringen, waarin Ali Smith met grimmige ironie de kille politieke verhoudingen na de Brexit en de dolgedraaide bureaucratie aan de kaak stelt. Herfst is met vaart en humor geschreven, maar stemt ook tot nadenken over onze moderne tijd. Het is een inspirerende ideeënroman over een innige vriendschap.

Meer boeken van Ali Smith vind je op de website van Uitgeverij Prometheus. Over het Seizoenskwartet: Herfst, Winter, Lente en Zomer lees je daar:

'Het politieke en maatschappelijke hier en nu gevat in een indringend prozagedicht.'
Dirk-Jan Arensman, Het Parool
'In vaak wervelend mooi en speels proza schrijft Smith over kunst en liefde, over de betekenis van tijd en geschiedenis.'
Hans Bouman, de Volkskrant *****
'Ali Smith heeft een krachtige verteltoon, die door haar vertalers Karina van Santen en Martine Vosmaer sterk wordt aangevoeld.'
De Groene Amsterdammer'Ik zie in Ali Smith een hedendaagse opvolgster van Virginia Woolf.'
Rob Schouten, Trouw

'Deze romans barsten uit hun voegen van het leven, een keur van personages komt langs, verhalende passages worden afgewisseld met overpeinzingen, uitvallen, brieven.'
Rob van Essen, NRC

Tickets voor de Belle van Zuylenlezing op 26 september in TivoliVredenbrug koop je hier.

*

Blijf op de hoogte: