Veertig jaar na de oorspronkelijke verschijning brengt Toneelschuur Producties Frans Kellendonks controversiële roman Mystiek lichaam opnieuw tot leven. Koen Verheijden bewerkt het boek tot een grotesk en rauw-komisch familiedrama over polarisatie, identiteit en het verlangen ergens bij te horen. De voorstelling gaat op 8 oktober 2026 in première in de Schuur in Haarlem en reist tot en met 22 november door Nederland.

In dit jubileumjaar staat Kellendonks bekendste roman opnieuw volop in de belangstelling. Op 6 mei verscheen bij Querido een speciale heruitgave van het boek, dat bij publicatie in 1986 een felle literaire en maatschappelijke polemiek veroorzaakte. Het boek uit 1986 wordt beschouwd als de eerste Nederlandse roman waarin aids een centrale rol speelt. Aids wordt nauwelijks bij naam genoemd, maar is overal voelbaar. Kellendonk overleed zelf in 1990, op 39-jarige leeftijd, aan de gevolgen van aids.

Een gezin als spiegel van Nederland

Mystiek lichaam speelt zich af op de Doornenhof, waar de oerconservatieve vader Gijselhart samenwoont met zijn volwassen kinderen. Dochter Magda, alias Prul, is ongehuwd zwanger van een Joodse man. Zoon Leendert keert als aidspatiënt terug uit New York, op zoek naar geborgenheid. Wanneer ook de vader van Pruls kind verschijnt, wordt een confrontatie onvermijdelijk. 

Het gebroken gezin fungeert als spiegel van een samenleving waarin mensen die van elkaar houden fundamenteel anders denken over familie, seksualiteit, religie en gemeenschap. 'Wat mij fascineert is hoe het gezin Gijselhart in het klein de grote mensengemeenschap verbeeldt: op zoek naar samenhang en verbondenheid, maar steeds verder uit elkaar drijvend,' aldus Verheijden.

Humor als vergrootglas

De roman werd geroemd om zijn stijl en meerstemmigheid, maar ook bekritiseerd vanwege de antisemitische, seksistische en homofobe denkbeelden die erin worden verwoord. Verheijden maakt dit gedachtegoed zichtbaar zonder de personages tot eenvoudige karikaturen te reduceren. In de uitvergrote speelstijl staan humor en ongemak voortdurend naast elkaar. Met Kirsten Mulder als patriarch Gijselhart en verder Teunie de Brouwer, Michael Muller en Marley Verbeem. Verheijden, sinds 2025 vaste maker bij Toneelschuur Producties, werd eerder voor Jongensuren genomineerd voor de Regieprijs.

Alle voorstellingen hebben Nederlandse en Engelse boventiteling, geïntegreerd in het toneelbeeld. De première is op 8 oktober in Schuur Haarlem, daarna te zien door het hele land tot en met 22 november 2026. De speellijst vind je hier.

Mystiek lichaam is ook onderdeel van Queer up! in Theater Rotterdam:

'Wat gebeurt er als je de norm even loslaat? Als gender vloeibaar wordt, geschiedenis herschreven mag worden en identiteit geen vaststaand antwoord hoeft te hebben? Dit is een selectie voor iedereen die queer-minded is: nieuwsgierig, open en bereid om voorbij binaire structuren te kijken. Voorstellingen die schuren, vieren en bevragen – theater dat ruimte maakt voor alles wat buiten de norm valt en juist dáár begint te glanzen.' Meer info en alle voorstellingen vind je hier.

*

Blijf op de hoogte: