In 2019 stuitte een medewerker van de stadsbibliotheek van Tours op een opmerkelijke vondst: vijfenzeventig foto's uit de nalatenschap van een lokale verzamelaar. Op de foto's stond een stempel met zijn naam, maar de naam van de fotograaf ontbrak. Pas na verder onderzoek werd duidelijk dat de beelden waren gemaakt door Adolphe de Meyer (1868–1946), een pionier van de modefotografie die later een belangrijke rol zou spelen in de ontwikkeling van de beeldtaal van Vogue en Harper's Bazaar.

Van 24 oktober 2026 tot en met 7 februari 2027 brengt Huis Marseille de foto's voor het eerst als complete collectie bijeen, in de eerste tentoonstelling in Europa die volledig aan De Meyer is gewijd.

De foto's voeren terug naar zijn Venetiaanse jaren, tussen 1904 en 1908. Samen met zijn vrouw Olga, geboren Donna Maria Beatrice Olga Alberta Caracciolo (1871-1931), huurde De Meyer in die periode het vervallen Palazzo Balbi-Valier aan het Canal Grande. Het echtpaar maakte van het palazzo een ontmoetingsplek voor kunstenaars en intellectuelen. Het huis werd zo bekend dat gondeliers het aan toeristen aanwezen. Onder de gasten bevonden zich onder anderen Auguste Rodin en fotografen Gertrude Käsebier en Frances Benjamin Johnston.

Twee mensen, één afspraak

Adolphe en Olga de Meyer trouwden in een tijd waarin een huwelijk niet noodzakelijk betekende dat twee mensen ook romantisch of seksueel bij elkaar pasten. Hun huwelijk wordt vaak omschreven als een mariage de convenance, een verstandshuwelijk dat beide partners sociale bescherming en vrijheid kon bieden.

De Meyer was homoseksueel. Olga had relaties met vrouwen en bewoog zich in een uitgesproken lesbisch en biseksueel netwerk. In een maatschappij waarin openlijk homoseksueel leven grote sociale gevolgen kon hebben, bood hun huwelijk een vorm van legitimiteit en bescherming.

De Meyer keek er zelf tamelijk nuchter tegenaan. Een huwelijk dat te sterk op passie gebaseerd is, hield volgens hem zelden lang stand. Begrip en kameraadschap waren belangrijker.

Maar achter die praktische constructie zat geen leeg huwelijk: Adolphe en Olga bleven 33 jaar bij elkaar en vormden een hecht artistiek en sociaal duo. Olga poseerde voor zijn camera, droeg zijn ontwerpen en speelde een belangrijke rol in de sociale wereld die zij samen opbouwden. Ze creëerden niet alleen een huwelijk, maar ook een publiek imago waarin hun afzonderlijke levens en ambities konden bestaan.

Olga de Meyer was veel meer dan een muze

Juist het verhaal van Olga maakt hun huwelijk interessant. Ze was niet alleen de vrouw achter de beroemde fotograaf of zijn favoriete model. Ze had haar eigen relaties, netwerk en reputatie.

Tussen 1901 en 1905 had Olga een relatie met Winnaretta Singer, erfgename van het Singer-naaimachinefortuin. Singer zou later bekend worden als de Princesse de Polignac en als een van de belangrijkste beschermvrouwen van de avant-gardemuziek in Parijs.

Ook Singer was getrouwd met een homoseksuele man: de componist Edmond de Polignac. Een verstandshuwelijk terwijl Singer daarnaast relaties met vrouwen had. Haar verhouding met Olga eindigde in 1905, toen ze een relatie begon met de Amerikaanse schilderes Romaine Brooks.

Olga maakte deel uit van een netwerk van vrouwen dat aan het begin van de twintigste eeuw steeds meer ruimte wist te creëren buiten de traditionele verwachtingen van het huwelijk. Namen als Romaine Brooks, Natalie Barney, Violet Trefusis en Ethel Smyth zijn verbonden met die wereld.

Voor veel van deze vrouwen kon het huwelijk tegelijkertijd beperking én bescherming betekenen. Het bood een maatschappelijk geaccepteerde positie, terwijl er achter de schermen ruimte was voor relaties en levens die niet in het traditionele model pasten. 

Een leven in beeld

Ook als model was Olga opvallend. Niet alleen haar echtgenoot fotografeerde en portretteerde haar. Kunstenaars als James McNeill Whistler, John Singer Sargent, Giovanni Boldini, Walter Sickert en Paul César Helleu maakten portretten van haar.

Olga bewoog zich bovendien gemakkelijk in de internationale kunstenaars- en aristocratische kringen van haar tijd. Over haar afkomst deden hardnekkige geruchten de ronde. Zo werd beweerd dat ze een buitenechtelijke dochter van de Britse koning Edward VII was. Of dat verhaal waar was is nooit overtuigend vastgesteld, maar het paste wel bij het mysterieuze en mondaine imago dat haar omringde.

De foto's van De Meyer laten dan ook niet simpelweg een vrouw zien die door haar echtgenoot werd gefotografeerd. Ze laten een vrouw zien die zelf onderdeel was van het sociale en artistieke leven dat de foto's documenteren.

Wat er overblijft

Toen Olga in 1931 overleed, verloor De Meyer niet alleen zijn echtgenote, maar ook zijn belangrijkste bondgenoot. Hij zou haar dood nooit helemaal te boven komen. Later verkocht hij een groot deel van zijn werk, maar de portretten van Olga hield hij bij zich. Ook in zijn ongepubliceerde autobiografische roman Of Passion and Tenderness speelt zij een belangrijke rol.

De tentoonstelling in Huis Marseille vertelt het verhaal van De Meyer aan de hand van acht thema's, waaronder fotografie, interieur, verzamelen en zijn leven met Olga. Maar wie de foto's bekijkt, ziet misschien nog iets anders: een tijd waarin queer mensen hun levens vaak zorgvuldig moesten vormgeven binnen de grenzen van wat maatschappelijk aanvaardbaar was.

Het huwelijk van Adolphe en Olga was een constructie. Maar dat betekent niet dat hun verbondenheid dat ook was. Achter de keurige buitenkant van het huwelijk zat een langdurige samenwerking, vriendschap en loyaliteit, en voor Olga bovendien de vrijheid om een eigen leven te leiden. En misschien is dat wel het interessantste aan de foto's van Olga. Ze tonen haar zoals De Meyer haar zag. Maar buiten het beeld bestond een heel ander verhaal.

Adolphe de Meyer. De essentie van een Venetiaanse droom
Huis Marseille, Amsterdam: 24 oktober 2026 t/m 7 februari 2027

*

Blijf op de hoogte: