Een queer blik op zichtbaarheid, toen en nu.

Vanaf het einde van de jaren zeventig tot eind jaren negentig fotografeerde Marian Bakker met haar spiegelreflexcamera de feministische beweging en de les-bi-queer en gay wereld. Ze werkte daarbij als een soort fly-on-the-wall: dichtbij, observerend en betrokken. Tijdens de Gay Games in Amsterdam in 1998 was Marian huisfotograaf van de organisatie. Ze legde er het plezier, de vriendschappen en de onderlinge verbondenheid van sporters en bezoekers vast.

Foto: Saarein, Amsterdam 1989

Met haar foto's heeft Marian Bakker de queer community zichtbaar gemaakt. De beelden geven de community een plek in de geschiedenis, een plek waar queer levens eerder vaak onderbelicht of onzichtbaar bleven.

Deze maand verschijnt A Queer Gaze, een fotoboek van Marian Bakker, bij Velvet Publishers. Het boek biedt een overzicht van haar werk uit de periode 1980-1999 en brengt voor het eerst een groot deel van dit fotografische archief samen. Naast de foto's bevat de publicatie korte reflecties van jonge queer makers en denkers, die reageren op door hen gekozen beelden. We spreken Marian.

*

Het boek A Queer Gaze van Marian Bakker wordt op 25 januari gepresenteerd in de OBA Oosterdok, met o.a. Mariken Heitman, Nanoah Struik en Dolly Bellefleur (hier lees je meer) en is vanaf 27 januari verkrijgbaar via de website van uitgever Velvet Publishers. Daarnaast is het boek te koop bij onder andere Savannah Bay, De Queer Boekenkast en in verschillende boekhandels. 

De titel van je boek A Queer Gaze geeft aan dat er een specifieke manier van kijken is. Wat maakt jouw blik queer; hoe denk je dat die verschilt van de dominante fotografische blik van die tijd?

Dat mijn blik queer is komt doordat ikzelf lesbisch ben en deel uitmaak van de queer gemeenschap. Ik fotografeerde 'van binnen uit'. Daar hoefde ik me geen speciale blik voor aan te meten!

Als ik foto's maakte, zoals bij een Roze Zaterdag, dan liep ik zelf ook mee in de demonstratie. Er waren weinig of geen fotografen van buiten de homo/lesbische beweging (zoals die toen nog werd aangeduid). Waren ze er wel op een Roze Zaterdag of bij een evenement op het Homomonument, dan kon je heel duidelijk zien dat ze zich niet op hun gemak voelden. Lesbische vrouwen werden ook nauwelijks benaderd om gefotografeerd te worden.

Ik heb gemerkt dat niet-queer fotografen soms met een bepaalde verwachting fotografeerden en dat personen die de foto's bekeken ook vooroordelen hadden. Dat maakte ik op uit een teleurgestelde recensie in de krant over de fototentoonstelling Lesbian ConneXion/s tijdens de Gay Games in 1998: 'Het ziet er allemaal zo gewoon uit.' Waarschijnlijk had hij vooraf in zijn hoofd dat de vrouwen er heel excentriek uit zouden zien! 

Jouw werkwijze wordt omschreven als 'fly-on-the-wall', en je werk vanuit persoonlijke betrokkenheid. Hoe ging je toen om met wat je wel of niet fotografeerde; hoe beweeg je tussen betrokkenheid en afstand?

Betrokkenheid en erbij horen zijn voor mij het belangrijkst. Om een foto te maken zet ik soms een stap naar achteren, of juist naar voren, maar dat voelde nooit alsof ik er niet meer bij hoorde. Op het moment dat er wel een afstand ontstaat en ik voel: ik hoor hier niet bij of ik ben een indringer, stop ik met fotograferen.

Bovendien vind ik het niet prettig wanneer mensen gaan poseren voor de camera. Ik probeerde ze te fotograferen wanneer ze met hun eigen dingen bezig zijn. Achteraf